🕋 مراحل کامل اعمال حج تمتع (راهنمای گامبهگام زائران)
آموزش کامل مناسک حج واجب؛ از احرام در مکه تا طواف نساء و بیتوته در مِنا
📋 فهرست سیزدهگانه اعمال حج تمتع
۱. احرام در مکه ۲. وقوف در عرفات ۳. وقوف در مشعر ۴. رمی جمره عقبه ۵. قربانی ۶. حلق یا تقصیر ۷. طواف حج ۸. نماز طواف حج ۹. سعی صفا و مروه ۱۰. طواف نساء ۱۱. نماز طواف نساء ۱۲. بیتوته در مِنا ۱۳. رمی جمرات سهگانه
۱. احرام در مکه (نخستین عمل)
اعمال حج نیز مانند اعمال عمره با احرام آغاز میشود. کیفیت احرام حج مانند احرام عمره است، با این تفاوت که در نیت باید «حج تمتع» قصد شود. زمان احرام حج از پس از اتمام عمره تمتع تا پیش از ظهر روز نهم ذیحجه (وقوف عرفات) میباشد. امروزه به دلیل کثرت جمعیت، زائران معمولاً روز هشتم محرم میشوند. مکان احرام، شهر مکه است و مستحب است در حجر اسماعیل یا نزد مقام ابراهیم انجام شود. با پوشیدن احرام، تمام محرمات احرام عمره مجدداً حرام میگردد.
۲. وقوف در عرفات (دومین عمل)
پس از احرام، حاجی باید روانه صحرای عرفات (در ۲۲ کیلومتری جنوب شرقی مکه) شود. وقوف به معنای ماندن در آن مکان است (چه سواره، پیاده، نشسته یا خوابیده). زمان واجب وقوف از ظهر روز نهم ذیحجه (روز عرفه) تا مغرب همان روز میباشد. وقوف در عرفات نیاز به طهارت (وضو یا غسل) ندارد، ولی مستحب است. این مکان از بهترین مواضع برای استجابت دعاست.
۳. وقوف در مشعر الحرام (سومین عمل)
پس از مغرب روز نهم، حاجیان از عرفات خارج شده و به سوی مشعر الحرام (مزدلفه) حرکت میکنند. زمان وقوف در مشعر از طلوع فجر عید قربان تا طلوع خورشید است. در این مکان، علاوه بر ماندن، ذکر الهی و جمعآوری سنگريزه برای رمی جمرات مستحب است.
۴. رمی جمره عقبه (چهارمین عمل)
پس از طلوع خورشید روز عید قربان (دهم ذیحجه)، حاجیان به مِنا میروند. نخستین عمل در منا، زدن هفت عدد سنگريزه به جمره عقبه (آخرین ستون) است. سنگها باید به اندازه ریگ، از حرم (مشعر، منا یا مکه)، مباح و قبلاً استفاده نشده باشند. بانوان، کودکان، بیماران و سالمندان میتوانند شب عید (پس از نیمه شب) این عمل را انجام دهند.
۵. قربانی (پنجمین عمل)
پس از رمی، حاجی باید یک شتر، گاو یا گوسفند قربانی کند. یک حیوان برای چند نفر کفایت نمیکند. حیوان قربانی باید سالم، بدون عیب ظاهری (کوری، لنگی، گوشبریدگی، لاغری مفرط و...) بوده و سن آن کامل باشد. پس از ذبح، اگر شک در صحت شرایط حیوان داشته باشد، اعتنا نکند.
۶. حلق یا تقصیر (ششمین عمل)
پس از قربانی، مردان باید سر خود را بتراشند (حلق) یا مقداری از مو و ناخن خود را کوتاه کنند (تقصیر). مردانی که سال اول حج آنهاست، بنا بر احتیاط واجب باید حلق کنند. بانوان فقط تقصیر مینمایند. با انجام این عمل، تمام محرمات احرام جز تماس با همسر و بوی خوش حلال میشود. محل انجام این عمل، مِنا است.
۷. طواف حج (هفتمین عمل)
حاجی پس از اعمال منا به مکه بازمیگردد و طواف حج را انجام میدهد. کیفیت آن مانند طواف عمره است و تنها در نیت تفاوت دارد. طواف باید از محاذات حجرالاسود آغاز و در همان نقطه ختم شود. کعبه باید سمت چپ طوافکننده باشد و دور حجر اسماعیل نیز جزء طواف محسوب میشود. طهارت (وضو و غسل) و پاکی بدن و لباس شرط است.
۸. نماز طواف حج (هشتمین عمل)
بلافاصله پس از طواف حج، دو رکعت نماز طواف حج مانند نماز صبح خوانده میشود (میتواند آهسته یا بلند باشد). مکان نماز باید پشت مقام ابراهیم باشد، هرچند در هر جای مسجدالحرام نیز صحیح است. بنابر احتیاط واجب، بین طواف و نماز نباید فاصله زیاد بیفتد.
۹. سعی بین صفا و مروه (نهمین عمل)
پس از نماز طواف، حاجی هفت مرتبه فاصله بین صفا و مروه را میپیماید. سعی از صفا آغاز و به مروه ختم میشود. هر رفتوبرگشت یک شوط محسوب میگردد و شوط هفتم روی مروه پایان مییابد. سعی نیاز به وضو ندارد، ولی مستحب است با طهارت انجام شود. استراحت حین سعی مجاز است.
۱۰. طواف نساء (دهمین عمل)
پس از سعی، حاجی هفت دور دیگر به نیت طواف نساء دور کعبه میچرخد. این طواف و نمازش اختصاص به مردان ندارد و بر بانوان نیز واجب است. طواف نساء را میتوان با تأخیر (حتی چند روز) انجام داد. شرایط آن دقیقاً مانند طواف حج است.
۱۱. نماز طواف نساء (یازدهمین عمل)
پس از طواف نساء، دو رکعت نماز طواف نساء مانند نماز صبح خوانده میشود. با انجام این نماز، همسر بر زائر حلال میگردد. مکان نماز نیز مانند نماز طواف حج است.
۱۲. بیتوته در مِنا (دوازدهمین عمل)
تمام حجاج باید شبهای یازدهم و دوازدهم ذیحجه را از غروب تا نیمه شب در منا بمانند (بیتوته). این حکم شامل بیماران، پرستارانشان، کسانی که در مکه تمام شب مشغول عبادت باشند و افرادی که ترس از دست رفتن اموالشان در مکه دارند، نمیشود. ترک بیتوته یک گوسفند کفاره دارد.
۱۳. رمی جمرات سهگانه (سیزدهمین عمل)
در روزهای یازدهم و دوازدهم ذیحجه، حجاج باید به ترتیب به جمره اولی، وسطی و عقبه هرکدام هفت سنگ بزنند. وقت رمی از طلوع تا غروب خورشید است. رمی در شب تنها برای معذورین جایز است. پس از ظهر روز دوازدهم، حاجیان میتوانند از منا خارج شوند؛ در غیر این صورت باید شب سیزدهم را نیز بمانند و روز بعد رمی را تکرار کنند.
منبع: برگرفته از کتب فقهی و مناسک حج مراجع عظام تقلید
کلمات کلیدی: حج تمتع, اعمال حج, اعمال حج تمتع, اعمال حج عمره, اعمال عمره تمتع, اعمال حج واجب, مناسک حج تمتع, مناسک عمره تمتع
