سرزمین عربستان 2

شهرهاى مهم
مهمترين شهر عربستان جده است. شهرهاى اين كشور از سه جهت داراى اهميت مى باشد; يا از نقطه نظر مذهبى يا تجارى و يا كشاورزى.شهرهاى مذهبى: شامل دو شهر مكه و مدينه است. مكه به علت وجود بناهاى مقدس; مسجدالحرام كه شامل كعبه معظمه، مقام ابراهيم، چاه زمزم، صفا و مروه، منا و عرفات، غار حرا; و مدينه نيز به علت قرار گرفتن قبر مطهر حضرت رسول  و قبرستان بقيع داراى ارزش والاى مذهبى هستند.
شهرهاى تجارى: چون بنادر جده، دمام و ينبع.
شهرهاى كشاورزى: شهرهاى طائف، بريده، تبوك، نجران، خميس مشيط از نقطه نظر كشاورزى داراى ارزش بالايى هستند. مهمترين شهرهاى عربستان با ذكر جمعيت آنها در زير آمده است.
رياض 840/666 نفر   جده 100/561 نفر
مكه 800/366 نفر   تبوك 74800 نفر
طائف 204850 نفر   بريده 70000 نفر
مدينه 198180 نفر   خميس مشيط 50000 نفر
دمام 127800 نفر   الكبار 48800 نفر
هفوف 101270 نفر   نجران 47500 نفر
آب و هوا
آب و هواى اين كشور در تابستان بسيار گرم و در زمستان هوا معتدل مى باشد. بارندگى به مقدار كم صورت مى گيرد. به جز در مناطق شرقى كه ساليانه 400 ميلى متر بارش دارد.
 جغرافياى انسانى
جمعيت، تركيب و پراكندگى آن بر طبق آخرين آمار منتشره از سوى سازمان آمار و جمعيت عربستان شمار جمعيت اين كشور 17050934 ميليون نفر برآورد گرديده است كه.
رشد جمعيت
رشد جمعيت در اين كشور 4/3 درصد مى باشد كه اگر اين رشد جمعيتى همچنان باقى بماند تا سال 2000 به 19 ميليون نفر خواهد رسيد. در اين كشور درصد سعوديهاى زير 15 سال، 3/45% از كل جمعيت را دربر مى گيرد و جمعيت كل افراد زير 15 سال 7274000 نفر و جمعيت بالاى 65 سال 417 هزار نفر كه درصدى حدود 6/2 مى باشد.
آخرين آمار رشد جمعيت مربوط به سال 1993 به شرح زير مى باشد:
جمع متولدين394/674 نفر
ميزان تولد " از هر 1000 نفر " 42%
جمع مرگ و مير005/114 نفر
ميزان مرگ و مير " از هر 1000 " نفر1/7%
عمر متوسط حيات " زنان " 68 سال
عمر متوسط حيات " مردان " 65 سال
مهاجرت
در اين كشور مهاجرت روندى رو به رشد دارد. چنانكه به آمار منتشره توسط سازمان آمار و جمعيت عربستان نگاهى بيفكنيم اين موضوع روشنتر خواهد شد. بر طبق اين آمار وزارت دارايى و اقتصاد عربستان، تا پايان سپتامبر 93 ميلادى 2/72% از كل جمعيت اين كشور را اتباع آن تشكيل مى دهند و تا پايان سپتامبر 93 بيش از چهار ميليون و 624 هزار نفر، حدود 27% از كل جمعيت كشور را اتباع خارجى تشكيل داده است. نوع ديگر مهاجرت در اين كشور، مهاجرت از مناطق روستايى و دورافتاده به مناطق شهرى مى باشد كه به علت يكسان نبودن امكانات اجتماعى در شهر و روستا اين روند رو به رشد بوده است.
سابقه تاريخى تشكيل جمعيت
از نظر جغرافيايى، عربستان به دو قسمت شمالى و جنوبى تقسيم شده است. قسمت شمالى به علت خشك و غير قابل سكونت بودن، تاريخ يكنواختى داشته است. مردم اين قسمت، مردمان كوچ نشينى هستند، امّا در قسمت جنوبى كشور به علت دارا بودن آب و هواى مساعدتر، جمعيت متراكم و مردم شهرنشين مى باشند.چند عامل باعث مهاجرتهاى گسترده در اين شبه جزيره گرديده است. اوّل، در قسمت جنوب يك راه بين المللى به نام «بخور» وجود داشته كه اين منطقه را از يك سو به درياى مديترانه و از سوى ديگر به مصر متصل مى نمود; امّا در آغاز قرن دوّم ميلادى دريانوردان رم متوجه اقيانوس هند گرديدند و راه بين شرق و غرب را به منطقه شمالى تغيير دادند و لذا از اهميت راه جنوب كاسته شد. دوّم; در جنوب شبه جزيره سدّ بزرگى به نام مأرب وجود داشته كه عامل مهمى در شكل گيرى جمعيت در شبه جزيره عربستان بود، امّا به تعبير قرآن كريم اين سد شكسته شد و اين مسأله عامل مهمى در انجام مهاجرتها  بوده است. اين مهاجرتها از دو طريق صورت مى گرفته است; عده اى از جنوب به شمال و برخى از شرق به غرب مهاجرت كرده اند كه در اين مسيرها به اقتضاى زمان و نياز مهاجران، شهركهايى تأسيس و در نتيجه حكومتهايى به وجود آمده است. گروههايى از مهاجران كه از جنوب به شمال كوچ كرده بودند، در شهر مكه مستقر شدند. بطور مشخص دو قبيله خزاعه و جرهم در اين شهر سكنى گزيدند، كه اكثر مردم عربستان از اين دو قبيله نشأت مى گيرند. در حال حاضر تعداد چهار هزار قبيله در اين كشور وجود دارد.
اقوام و نژادها و روابط آنها
نژاد مردم عربستان سامى است. مورخان، اعراب را به دو دسته بائده و باقيعه تقسيم كرده اند. اعراب بائده يا اقوام نابود شده مثل عاد و ثمود مى باشند و اعراب باقيعه كه به دو دسته يعنى اعراب عاربه و مستغربه تقسيم مى شوند. قبايل قحطانى را عاربه يا اعراب اصيل و ساير اعراب كه از قسمتهاى ديگر آمده اند; مثل نژاد حضرت اسماعيل را مستغربه مى گويند. مهمترين طوايف در عربستان عبارتند از: مطير، عتيبه، بنى سليم، قريش، هذيل، البقوم، عدوان، بنى حارث، بنى لحيان، بنى سعد، شمر.
زبان و خط
زبان رسمى كشور، زبان عربى مى باشد كه از زبانهاى سامى است.
 زبان دوم مردم عربستان سعودى زبان انگليسى است كه در دستگاههاى دولتى و مراكز تجارى و دانشگاههاى اين كشور از آن استفاده مى شود. علاوه بر اين دو زبان، زبانهاى اردو، پشتو نيز در ميان مهاجرين رايج است. خط مردم عربستان عربى است. بر اساس آخرين آمارگيرى، گروههاى تشكيل دهنده جامعه عربستان را بيشتر آفريقايى، هندى، پاكستانى و مصرى شامل مى شوند، كه جمعاً 25% از كل جمعيت را شامل مى شوند و 75% باقى اعراب عربستان مى باشند. قبل از جنگ دوم خليج فارس و اشغال كويت، اعراب حدود 10% از كل جمعيت مهاجر عربستان را شامل بودند كه بعد از جنگ دوم خليج فارس از اين درصد كاهش يافته و بر درصد مصريان افزوده شده است.
جغرافياى سياسى
اهميت استراتژيك عربستان در منطقه كشور عربستان سعودى با واقع شدن در منطقه حساس خليج فارس و دارا بودن بزرگترين ذخاير نفتى جهان، از ديدگاه جهانى داراى ارزش بسيارى مى باشد. اين كشور تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى همواره با ايران بعنوان يكى از دو ستون استراتژى آمريكا " بويژه از دوره نيكسون و كسينجر " در منطقه بوده است. امّا بعد از سقوط شاه و به خطر افتادن منافع دول غرب در خاورميانه، عربستان سعودى توانست نقطه قابل اتكايى در جهت جانشينى شاه بعنوان كليدى براى تأمين منافع آمريكا در منقطه درآيد، از سوى ديگر با داشتن پيشينه دينى بسيار كهن و قرار گرفتن خانه خدا (كعبه) در اين كشور، به خودى خود نقش بسيار مهمى را نيز در بين كشورهاى مسلمان جهان دارا مى باشداين كشور از نقطه نظر جغرافيايى و قرار گرفتن در منطقه خاورميانه و خليج فارس، هميشه مورد توجه سران قدرتهاى بزرگ  بوده است. از يك جهت دسترسى به خليج فارس و درياى سرخ و از سوى ديگر در دست داشتن 41 ذخاير نفت جهان، همواره اين كشور را در موقعيتى جدا از كشورهاى ديگر حوزه خليج فارس " به استثناى ايران و عراق " قرار مى داد.با قدرت يافتن مصر در زمان جمال عبدالناصر و حركت فكرى وى و همچنين بروز كودتا در سوريه و يمن جنوبى سابق و عراق، توجه قدرتهاى غربى به اين كشور، كه كشورى جديد با خط فكرى ميانه روى بود، بيشتر گشت. علاوه بر اين رياض سعى داشت تا با استفاده از شراكت قومى و فرهنگى با ديگر اعراب حوزه خليج فارس هميشه نقش بزرگتر آنان را بازى كند و با برقرارى روابط عميق و نزديك با دولتهاى عرب منطقه سياست خود و خواسته هاى غرب خصوصاً آمريكا را در اين بخش از جهان پياده نمايد; چرا كه حفظ اين منطقه هميشه از نقطه نظر استراتژيكى براى ابرقدرتها مهم بوده است. در گذشته به علت اين كه اين منطقه بر سر راه سه قاره آسيا، اروپا و آفريقا واقع شده و محل رفت و آمد اقوام و ملل مختلف بود و در حال حاضر نيز به دليل وجود منابع عظيم نفتى و همچنين ايجاد سدّى در برابر نفوذ ايران در كشورهاى منطقه و جلوگيرى از به خطر افتادن منافع آنان، داراى ارزش مى باشد. دول غربى در جهت مقابله با پيشروى افكار مذهبى ـ انقلابى در منطقه و تا قبل از فروپاشى شوروى مقابله با خطر كمونيسم با فروش آواكسهاى آمريكايى و تسليحات بسيار پيشرفته سعى نمودند تا خلأ ناشى از حذف قدرت ايران را در منطقه جبران نمايند. عربستان سعودى بعلت مشابه بودن ساختارهاى سياسى و اقتصادى كشورهاى عرب حوزه خليج فارس با آن، و آسيب پذير بودن اين حكومتها از ديدگاه اين دولت، سعى نمود با تجمع آنان در شوراى همكارى خليج فارس و عقد قراردادهاى امنيتى با آنان، نفوذ خود را هر چه بيشتر در منطقه حفظ نمايد و نهايتاً عربستان سعودى با در دست گرفتن نقش رهبريت منطقه و جهان عرب سعى نمود دولتهاى ضعيف منطقه را زير چتر حمايتى خود قرار دهد، اين مسائل مهمترين دلايل انگشت گذارى كشورهاى قدرتمند بر رياض بود; چرا كه با نفوذ در اين كشور بطور غير مستقيم مى توانند از حمايت دول كوچكتر خليج فارس نيز بهره مند گردند.
نقش تعيين كننده هر يك از عوامل جغرافيايى و منابع طبيعى عربستان سعودى از نظر جغرافيايى از يك جهت به خليج فارس و در جانب ديگر به درياى سرخ اين دو شاهراه حياتى جهان مرتبط است. امّا استفاده از هر دو آبراه فوق الذكر مساوى است با عبور از تنگه هرمز و تنگه باب المندب كه اولى تحت نفوذ ايران و دوّمى تحت نظر جمهورى يمن است، در راستاى همين مسأله، عربستان سعودى در پى يافتن مسيرهايى جهت جايگزين نمودن تنگه هرمز براى صدور نفت بود چرا كه اين كشور روزانه 10 ميليون بشكه نفت از اين راه صادر مى نمايد، در پى اين موضوع از سال 1975 اين كشور سه طرح ساختمان خط لوله نفتى را براى اين منظور اعلام و همزمان مبادرت به سرمايه گذارى كلان در طرح گسترده تأسيس پايگاه نظامى در سواحل خليج فارس در «قطيف» نمود.به هر حال اين كشور سعى فراوانى جهت كاستن نفوذ ايران و يمن از دو تنگه فوق نمود. امّا از نقطه نظر منابع طبيعى، داشتن 41 ذخاير نفتى جهان بهترين امتياز براى رياض محسوب مى شود. اين كشور با نداشتن مواد مصرفى، بهترين بازار براى كشورهاى صنعتى و همچنين بازار بزرگى نيز براى تسليحات و تجهيزات نظامى و صنعتى غرب مى باشد. بدينگونه وابستگى دوجانبه اى بين غرب و عربستان سعودى مشهود مى باشد. از يك سو اين غرب است كه نياز به نفت و مشتقات نفتى و حربه نفتى عربستان را دارد و در مقابل عربستان احتياج به اجناس ساخته شده بازارهاى ديگر كشورها را دارد. به همين دليل است كه كشورهاى غربى بدون هيچ قيد و شرطى از دولت عربستان حمايت مى كنند.
افزايش درآمد حاصل از صدور نفت و فروش آن به عربستان سعودى، اين امكان را به اين كشور داده است كه به گسترش نفوذ سياسى خود در كشورهاى دول عرب منطقه و در اين اواخر پاكستان و افغانستان بپردازد.
مسأله ديگرى كه بر امتياز عربستان افزوده است، وجود خانه خدا (كعبه) در اين كشور است. مسلمانان سراسر جهان همه ساله در مراسم مخصوص در اين كشور حاضر شده و به انجام فرايض دينى خود مى پردازند، با توجه به اين مسأله مشاهده مى كنيم كه هر سال مبلغ بسيارى به خزانه دولت وارد مى شود كه اين لحاظ مادى است ولى از نظر فرهنگى احتياج كشورهاى مسلمان به اين مكان مقدس از ديدگاه مذهبى، بينشى همراه با احترام براى عربستان سعودى به ارمغان آورده است. عربستان سعودى به دليل داشتن بزرگترين ذخاير نفت جهان و جمعيت بسيار اندك از نظر نيروى انسانىِ كارآمد، كشورى بسيار فقير مى باشد. به همين دليل در اين كشور و بسيارى ديگر از كشورهاى نفت خيز، شاهد حضور گسترده كارگران و كارشناسان خارجى هستيم كه در بخشهاى مختلف صنعت نفت و نظامى فعّال هستند. بدينگونه كمبود نيروى انسانى، عربستان را يك كشور مهاجرپذير نموده كه براى گردش چرخهاى اقتصادى، نظامى، ادارى، خدماتى خود به نيروهاى انسانى خارجى نيازمند است. در اين جا مسائل و عواملى كه باعث اهميت يافتن بسيار عربستان سعودى به جهات مختلف استراتژيكى، سياسى و اقتصادى شده اند را يادآور مى شويم:
1 ـ واقع شدن در خاورميانه.
2 ـ پيروزى انقلاب اسلامى در ايران و به خطر افتادن منافع دول غرب در منطقه و اهميت يافتن عربستان سعودى از نظر آمريكا.
3 ـ تلاش جهت بدست گرفتن رهبرى جهان عرب و بازى كردن نقش اصلى رقابت سياسى در همين راستا.
4 ـ ارتباط با خليج فارس و درياى سرخ.
5 ـ در دست داشتن 41 ذخاير نفتى جهان.
6 ـ وجود مهمترين مكان مقدس مسلمانان در اين كشور.
7 ـ نداشتن جمعيت فعال به حدّ كافى و وجود بازار كار براى مهاجران.
    

   

کلمات جستجو:

فروش فیش حج,اخبار حجه,اخبار حج,سازمان حج و زیارت,فیش حج,اخبار از مکه,سرزمین عربستان,مسجدالحرام